SİVAS KONGRESİ: MİLLÎ İRADENİN CUMHURİYETE DÖNÜŞEN KARARI
Bazı tarihî olaylar yalnızca yaşandıkları dönemi değil, bir milletin geleceğini de değiştirir. Sivas Kongresi de bu tarihî eşiklerden biridir. Burada alınan kararlar yalnızca Millî Mücadele’nin yönünü belirlememiş; Türkiye Cumhuriyeti’ne giden siyasal ve düşünsel sürecin en güçlü temellerinden birini oluşturmuştur. Cumhuriyet 29 Ekim 1923’te ilan edilmiş olsa da, onu mümkün kılan millî irade, siyasal birlik ve örgütlü mücadele anlayışı Sivas Kongresi’yle belirginleşmiş ve kurumsal bir nitelik kazanmıştır.
4 Eylül 1919’da toplanan Sivas Kongresi, Erzurum Kongresi’nde şekillenen direniş iradesini bütün Anadolu ve Rumeli’yi kapsayan millî bir harekete dönüştürmüştür. Dağınık direnişler ortak bir hedef, ortak bir teşkilat ve ortak bir temsil anlayışı altında birleşmiş; Millî Mücadele ilk kez bütün millet adına yürütülen örgütlü bir güç hâline gelmiştir.
Kongrede manda ve himaye kesin olarak reddedilmiş, Türk milletinin kendi geleceğini yalnızca kendisinin belirleyeceği ilan edilmiştir. Millî direniş cemiyetleri Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti çatısı altında birleştirilmiş, Heyet-i Temsiliye’nin yetkileri genişletilerek millet adına karar alan güçlü bir yönetim merkezi oluşturulmuştur. Bu gelişmeler, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılmasının ve millî egemenliğe dayalı yeni devletin kuruluşunun en önemli hazırlıkları olmuştur.
Cumhuriyet Halk Partisi’nin tarihî kökleri de Sivas Kongresi’ne uzanır. Mustafa Kemal Atatürk, Sivas Kongresi’ni Cumhuriyet Halk Partisi’nin ilk kurultayı olarak kabul etmiş; böylece Cumhuriyet’i kuran siyasal anlayışın kaynağını Millî Mücadele’nin örgütlü iradesine dayandırmıştır.
Sivas Kongresi’nin asıl önemi, ortaya koyduğu devlet anlayışındadır. Devletin meşruiyetini milletten alan, tam bağımsızlığı vazgeçilmez gören ve millet iradesini her türlü vesayetin üzerinde tutan bu anlayış, Cumhuriyet’in temel taşlarından birini oluşturmuştur.
Bugün demokrasi, millî egemenlik, hukuk devleti, laik Cumhuriyet ve tam bağımsızlık üzerine yapılan her tartışma, Sivas Kongresi’nde ortaya konulan ilkelerin güncelliğini koruduğunu göstermektedir. Sivas Kongresi’ni anlamak, yalnızca geçmişi öğrenmek değil; Cumhuriyet’in hangi değerler üzerinde yükseldiğini anlamaktır.
Sivas Kongresi, geçmişte kalmış bir tarih sayfası değildir. Cumhuriyet’in temelleri yalnızca cephelerde kazanılan askerî başarılarla değil, Sivas’ta millet iradesini esas alan siyasal kararlarla da atılmıştır. Cumhuriyet’i korumanın ve güçlendirmenin yolu; millî egemenlik, hukuk, akıl, liyakat ve tam bağımsızlık anlayışını yaşatmaktan geçer. Çünkü Sivas Kongresi, millet iradesinin devletleşme sürecindeki en güçlü adımlarından biridir.
Ali Karamut
4 -9 Eylül 2026
https://alikaramut.com.tr
